‘STAINMOTTEN’

13247737_532071940328811_5081077555800464333_oTijdens het oefenen met onze verhalen viel onze mond gisteren open toen Ina in de rol van de 17e eeuwse weduwe Sientje Schaaphok vertelde over een handig smeerseltje tegen jicht: “Daarvoor moet je 81 levende ‘stainmotten’ fijnmalen, die meng je met 14 fijngestampte pruimen en dát smeer je dan op je gewrichten”.
We zijn benieuwd wat Sientje nog meer voor huismiddeltjes in huis heeft.

Advertenties

PORTRET HENRIC PICCARDT

Henric_Piccardt

In 1675 schilderde Johan Sterenberg een portret van Henric Piccardt. Tot 1972 hing het in de bibliotheek van de Fraeylemaborg. Toen de laatste bewoners de borg verlieten, namen zij het portret met zich mee. Onlangs kocht de Gerrit van Houten stichting het van hen terug. Afgelopen vrijdag werd de ‘thuiskomst’ van het portret feestelijk gevierd in de grote zaal van de Fraeylemaborg. Na een serie avontuurlijke omzwervingen door Duitsland en Frankrijk en een restauratie in Amsterdam is het portret vanaf komende week weer te zien op zijn vertrouwde plek in de bibliotheek.

(artikel in de HS-krant >>)

BEZOEK AAN CONSERVATOR

Onze spelers en coaches hebben al heel wat informatie verzameld over het leven en werken van de personages die een rol spelen in ons project. Desondanks blijven we zitten met ‘gaten’ in onze verhaal. Zo is Anna Habina van Lewe vast op de bruiloft van onze hoofdpersonen geweest. Maar waar zouden Anna Rengers en Henric Piccardt hun trouwfeest eigenlijk gevierd hebben? Op de borg Klein Martijn? Of toch in het woonhuis aan de Vismarkt in Groningen? En als de Fraeylemaborg hun buitenhuis was, hoeveel man personeel zou daar dan rondlopen? Hoeveel huishoudelijk personeel loopt er trouwens überhaupt rond in zo’n borg? En wat zijn hun taken? Heeft een borg ook een moestuin?

Met deze en nog véél meer andere vragen gingen we 8 maart naar mevrouw Van Harten, conservator op de Fraeylemaborg. Zij wist de meeste van onze vragen te beantwoorden.En daar waar het ook haar aan informatie ontbrak, zijn we al pratend, puzzelend en denkend tot een aantal heel plausibele verklaringen gekomen.

Vanaf deze plaats willen we mevrouw Van Harten daarom nogmaals bedanken voor de hartelijke ontvangst, de waardevolle informatie én voor haar zichtbare enthousiasme voor ons project.

DE VERHALEN GROEIEN

Op 11 april hebben vier05a van onze spelers samen gewerkt aan hun verhalen. Langzamerhand groeien de verhalen. Hieronder een greep uit de uitspraken die onze historische personages bij monde van hun vertolkers doen:

“Dat huisorgel op Klein Martijn was niet zo’n grote opdracht. Maar ik nam hem graag aan. Want ik wist dat Piccardt en zijn vrouw bezig waren met de bouw van een kerk. En daar moest natuurlijk een orgel in komen” (Arp Schnitger bij monde van Gerhard Landman).

“Ze hebben hem goed te pakken gehad, daar in die gevangenis. En zal ik eerlijk zijn? Ik was er niks rouwig om” (Sientje Schaaphok bij monde van Ina de Raad).

“Monsieur Piccardt was een goede zitter. Je kon merken dat hij zich vaker had laten portretteren” (Maria Brunsveld bij monde van Tineke Neyman).

KEUKEN DRENTS MUSEUM

In maart hebben we, speciaal voor Corrie Boon (die in ons project de rol speelt van Piccardts dienstmeid Cornelia), foto’s gemaakt in de 18e eeuwse keuken van het Drents Museum. Historici verzekeren ons dat die keuken beslist niet veel afwijkt van een borgkeuken uit Piccardts tijd. We vonden in de keuken in ieder geval de wortels, pastinaken en appeltjes die Corrie in haar verhaal noemt.

PORTRETTEN HENRIC & ANNA

12346447_471416543061018_2707259612120715296_n
Het groepsportret van de koninklijke familie geschilderd door Jean Nocret


Een goede smaak
In de 17e eeuw was het modieus om schilderijen met mythologische onderwerpen in je huis te hangen. Of, nog beter, om de kamers van je huis te laten behangen met linnen dat beschilderd was met mythologische taferelen. Zodat iedereen kon zien dat je een ontwikkeld mens was met een goede smaak.

Schilder Collenius
De schilder Herman Collenius (1650-1723) spon in het noorden goed garen bij deze mode. Hij had een tijdje in Amsterdam gewoond, bezat het burgerrecht van die stad en daar een zekere reputatie als schilder op gebouwd, maar had voor alle zekerheid het burgerschap van Groningen ook aangehouden.

Fikse opdracht
In 1669 kwam hij terug naar het noorden, met een fikse opdracht van de borgheer van Nienoord op zak. Of hij maar even een serie van 22 familieportretten en een fiks aantal meters paneelschilderingen met mythologische voorstellingen wilde leveren. De opdracht bood voor jaren werk.

Society schilder
Collenius bleef in het noorden hangen. De klandizie liep niet slecht: voor een flink aantal borgen en herenhuizen in de stad Groningen schilderde hij schoorsteenstukken of wandbespanning met mythologische voorstellingen. Daarnaast was hij een veelgevraagd society schilder. Rijke Groningers lieten zich door hem portretteren. Zo ook Henric Piccardt en Anna Rengers.

Ze speelden voor Zeus en Helda
Portret en mythologische voorstelling: de voormalige broodheer van Piccardt, koning Lodewijk XIV van Frankrijk, combineerde het één met het ander. In 1670 liet hij zichzelf en zijn familie portretteren door Jean Nocret. Op het meer dan levensgrote doek (306 x 426 cm) liet hij zichzelf en zijn gezin vastleggen als waren zij Olympische goden. Hijzelf speelde voor Zeus en zijn vrouwe werd afgebeeld als Hera. Dat spreekt. Het groepsportret van de koninklijke familie is nog steeds te zien in Versailles (zie foto).

Portretten in de Freaylemaborg
De veel bescheidener portretten die Nocrets noordelijke collega Herman Collenius schilderde van Henric Piccardt en Anna Rengers hangen nu in de Fraeylemaborg.

In ons project ‘Rondom Piccardt’ speelt Tineke Neyman de rol van Maria Brunsveld, de tweede vrouw van Herman Collenius. Zij zal u t.z.t. meer vertellen over het werk van haar man.

GROOTSTE POPPENHUIS VAN NEDERLAND

Gisteren waren Frouke Roukema (alias Anna Habina van Lewe) en Tineke Neyman (alias Maria Brunsveld / coördinator) op bezoek in het Drents Museum voor een afspraak met Albert Kool.

12729204_494976310705041_5648844210416220611_n


De allerleukste
Albert is de drijvende kracht achter ‘het grootste poppenhuis van Nederland’. Kort gezegd biedt ‘het grootste poppenhuis’ je als bezoeker de gelegenheid om rond te lopen door het huis van de 18e eeuwse notabele Johannes van Lier en zijn gezin. En mocht u nou direct gaan denken aan muffe, stoffige stijlkamers, vergeet het maar! Na gisteren durven we gerust te zeggen dat ‘het grootste poppenhuis’ de allerleukste museale presentatie van stijlkamers in Nederland is.

Bedrijfsspionage
Het begint al bij de ingang. In de zes kamers van een héél groot poppenhuis staan zes poppen. Van meneer Van Lier zelf tot aan de keukenmeid. Op een scherm ernaast kun je aanklikken wie je wilt ontmoeten. In een kort filmpje stellen de personages zich stuk voor stuk aan je voor. Daarna kies je een personage dat je rond gaat leiden door het huis. Wij kozen voor Barbara, de ietwat nuffige dochter des huizes. Wij willen namelijk wel eens weten hoe ze dat in het Drents Museum doen, een educatief verhaal vertellen met behulp van historische personages in kostuum. Wij kwamen, kortom, voor een staaltje onvervalste bedrijfsspionage.


12744637_494976364038369_4954618142590713549_nBezoek van de stadhouder

Zodra we de eerste kamer binnen stappen, zien we vanuit onze ooghoeken opeens Barbara in de spiegel verschijnen. Haarscherp en in vol ornaat. Alsof ze bij ons in de kamer staat. Ze heet ons welkom en maakt haar excuses voor de rommel op de tafel: het banket ter ere van het bezoek van de stadhouder is net afgelopen. Braaf als we zijn, blijven we midden op het tapijt keurig naar haar staan luisteren. Totdat educatief medewerker Albert ons uitnodigt om aan tafel te gaan: “Ja hoor, doe maar, mag gerust. Je mag álles hier aanraken en uitproberen”.

Educatieve uitleg en weetjes
Glunderend zitten we aan de 18e eeuwse tafel. Achter borden met botjes en stukjes tuinbonen, zilveren bestek, verfrommelde servetten, glazen met restjes wijn… “Alles staat los, pak het maar gerust op”, moedigt Albert ons aan. En intussen wijst hij ons op de lakzegels die her en der verstopt in de kamer hangen. Als je er aan trekt, komen er bordjes met korte, educatieve uitleg en weetjes tevoorschijn. Hij trekt laden van kasten open: “Je mag overal in kijken”.

12764527_494976260705046_6000146190787400938_oWe worden steeds driester
Hoe verder we lopen, hoe driester we worden. We merken op hoe in elke ruimte een andere geur hangt.  Soeplucht in de keuken, tabaksrook en sandelhout in de herenkamer…. Albert legt uit dat elke kamer zijn eigen geur heeft. Intussen bekijken wij de open haarden die bedrieglijk echt lijken (“lampjes en waterdamp”). We lopen langs een trappengat en horen de wasvrouw op zolder zingen. We ruiken de rozengeur in de dameskamer en terwijl we er een verfijnd kantkloswerkje bewonderen (“er komt geregeld een mevrouw om het even bij te werken”) horen we de dames achter onze rug zachtjes roddelen terwijl ze met zilveren lepeltjes in porseleinen theekopjes roeren. We worden steeds driester. Trekken laatjes open, vinden briefjes, bladeren in oude boekjes. In de herenkamer ben ik inmiddels zover dat ik achter het bureau van meneer Van Lier durf te gaan zitten, met zijn ganzenveer in de aanslag. Intussen staart Frouke peinzend naar een opvallend hoge, rode stoel. “De stoel van de stadhouder” legt Albert uit. “De originele 18e eeuwse stoel”. Froukes ogen beginnen te glimmen. “En mag je daar….?”, wijst ze ongelovig. Het mag. Twee tellen later zit ze er. Een beetje beduusd. Op de stoel waarop zo’n 250 jaar geleden de stadhouder zat als hij vergaderingen van de provi12742845_494976340705038_9188940335372914547_nncie bijwoonde.

Vraag het Albert
Kijken, luisteren, ruiken, voelen…. Het kan en mág allemaal, daar in het poppenhuis. Anderhalf uur later zijn we diep onder de indruk van de kennis, de liefde, de zorg én van het overduidelijke plezier dat er in de presentatie gestoken is. En ook van de manier waarop Albert gul zijn informatie met ons deelt. Hij blijkt een schat aan informatie paraat te hebben die voor ons project ‘Rondom Piccardt’, dat zo’n 60 jaar eerder speelt, héél bruikbaar is. Wat de rijken aten, hoe de keukenmeid haar pannen schoonmaakte, welke mode de dames volgden, vraag het Albert en hij weet het.

Familie van Lier
Boven laat Albert ons de kostuums van de spelers zien. Want behalve virtueel zijn de personages uit het huishouden van de familie Van Lier tijdens schoolbezoeken en vakanties ook regelmatig ‘live’ in het Poppenhuis aanwezig.

Stichting Oud Oranje
De kostuums zijn werkelijk prachtig. Glanzende en geborduurde stoffen ritselen onder onze handen. Elk zoompje, elk detail is zorgvuldig afgewerkt. Geen wonder, want de man die ze zo liefdevol vasthoudt is ook de drijvende kracht achter de Stichting Oud Oranje, die shows met historische kostuums organiseert.

Voorzichtig opperen we de vraag of Oud Oranje misschien voor ons project ‘rondom Piccardt…’ De ogen van Albert beginnen te glimmen…     (wordt vervolgd)

OPEN MONUMENTENDAG

Open monumentendag is zo’n dag waaraan de vertellers van Rondom Piccardt in hun 17de eeuwse kostuums zullen gaan bijdragen. Landgoed Fraeylemaborg gaat nog meer leven wanneer Hermanna Piccardt (1654-1725) (‘gespeeld’ door Lies de Boer) haar verhaal komt vertellen.

Hermanna is een nicht van Henric Piccardt. Zij vertelt wat ze van haar vader gehoord heeft over de jonge jaren van haar oom Henric Piccardt: zijn studies, zijn verblijf aan het Franse hof, zijn gevangenschap en zijn vriendschap met Willem III spreken tot haar verbeelding.

OP WERKBEZOEK

Gisteren brachten de vertellers en projectleidster Tineke Neyman van ‘Rondom Piccardt’ een bezoek aan de kerk van Harkstede. Een aantal rondleiders van de kerk lieten ons de kerk zien en vertelden over de geschiedenis van dit paradepaardje van Henric Piccardt. Weer een stuk wijzer gaan we verder met het voorbereiden van de verhalen.